พันธุ์ไม้ในวงศ์เดียวกับกาหลง และหาง นกยูง ตามความเข้าใจของคนทั่วไป โยทะกาหมายถึงพันธุ์ไม้ ๒ ชนิดคือ โยทะกาดอกเหลือง หรือชงโคดอกเหลือง และโยทะกาหรือเถาไฟ ซึ่งบางครั้งเรียกว่า โยทะกาเลื้อย โยทะกาดอกเหลือง หรือชงโคดอกเหลือง (Bauhinia tomentosa Linn.) เป็นพันธุ์ไม้ต่างประเทศ ดอกสีเหลืองมี ๕ กลีบ เหลื่อมซ้อนกัน คล้ายดวงโคมห้อยระย้าใกล้ปลายกิ่ง กลีบดอกและใบมีกลิ่นฉุน กลีบดอกร่วงง่าย มีปลูกประดับในเมืองไทยมาก่อน พ.ศ. ๒๔๘๓ พระยาวินิจวนันดรได้กล่าวถึงไว้ในหนังสือไม้ประดับบางชนิดของไทยว่า "เป็นไม้พุ่มสูงราว ๒ - ๒.๕ เมตร ดอกใหญ่ ๖ - ๑๐ ซม. สีเหลืองอ่อน กลีบบนมีสีเลือดหมูแก่ที่โคนกลีบ เมื่อดอกโรยกลายเป็นสีกุหลาบอ่อน ออกเป็นช่อน้อยดอก ดูเหมือนจะเป็นไม้ของอินเดีย เรียกว่า ชงโค" ไม้พุ่มชนิดนี้เป็นไม้ปลูก ไม่พบขึ้นตามในป่า ดังนั้น โยทะกาที่กล่าวถึงในวรรณคดีคงจะไม่ใช่ชนิดนี้ ส่วนโยทะกา หรือเถาไฟ หรือโยทะกาเลื้อย (Bauhinia integrifolia Roxb.) เป็นไม้เลื้อย มีถิ่นกำเนิดในภาคใต้ของไทย และแหลมมลายู พบตามป่าดิบทางภาคใต้ มีใบเดี่ยวค่อนข้างกลม ปลายเว้าตรงกลางลึกบ้างตื้นบ้าง แต่โคนใบเว้าเป็นรูปหัวใจ ออกดอกเป็นช่อใหญ่ตรงซอกใบ สีเหลืองปนส้มและสีส้มแดงปะปนกันอยู่ในช่อเดียวกัน ดอกเล็ก ไม่มีกลิ่น เส้นผ่านศูนย์กลางดอกเพียง ๑.๕ - ๒ ซม. โยทะกาชนิดนี้ออกดอกระหว่างเดือนพฤศจิกายน - กุมภาพันธ์ โยทะกาที่กล่าวถึงในวรรณคดีน่าจะเป็นชนิดนี้ เพราะพบในป่าและมีคำบรรยายให้เห็นว่า ช่อดอกออกระย้าอยู่สูงมากจนต้องสอยจึงจะถึง ดังพระราชนิพนธ์เรื่อง อิเหนา ตอนหนึ่ง
สายหยุดโยทะการะย้าน้อย
 โยทะกาดอกเหลือง โยทะกาเลื้อย
ดอกโยทะกาเลื้อย
เนื้อเรื่อง:
Source :
เส้นทาง : สารบัญ  ผ่าเพชรพระอุมาพืชฯ โยทะกา
|
